Kıdem tazminatı, bir işyerinde belirli bir süre çalışmış işçinin iş sözleşmesi kanunda sayılan sebeplerle sona erdiğinde işverenin ödemekle yükümlü olduğu tazminattır. Türkiye'de iş hukuku alanında en çok merak edilen konulardan biridir; arama ilgisi özellikle yıl başında ve temmuz ayında, tazminat tavanının güncellendiği dönemlerde artar. Bu yazıda kıdem tazminatının şartları ve hesaplama esasları genel hatlarıyla anlatılmaktadır.
Kıdem tazminatı hangi şartlarda ödenir?
Kıdem tazminatına hak kazanmak için iki temel şart aranır: işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermiş olması. Bu hâller 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenmiştir:
- İşverenin, işçinin haklı bir kusuru bulunmadan sözleşmeyi feshetmesi,
- İşçinin, kanunda sayılan haklı sebeplerden biri nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi (örneğin ücretin ödenmemesi, çalışma şartlarında esaslı değişiklik),
- Emeklilik için gerekli şartları sağlayarak işten ayrılma,
- Erkek işçinin askerlik hizmeti nedeniyle ayrılması,
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması,
- İşçinin ölümü hâlinde hak sahiplerine ödeme.
Hangi durumlarda kıdem tazminatı alınamaz?
İşçi haklı bir sebep olmaksızın kendi isteğiyle istifa ederse kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Benzer şekilde işveren, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı gibi haklı bir sebebe dayanarak sözleşmeyi feshetmişse tazminat ödenmez. Her olayın kendi şartları olduğundan fesih sebebinin hukuka uygunluğu ayrıca değerlendirilir.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin işyerinde geçirdiği her tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında hesaplanır. Bir yıldan arta kalan süreler için de aynı oranda ödeme yapılır. Hesapta esas alınan ücret, sadece çıplak brüt maaş değil; düzenli olarak verilen yemek, yol, ikramiye gibi para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin eklendiği "giydirilmiş brüt ücret"tir.
Kıdem tazminatı tavanı
Kıdem tazminatının üst sınırı vardır. Bir yıllık kıdem için ödenecek tutar, belirli bir tavanı aşamaz. Bu tavan, devlet memuru maaş katsayısındaki değişime bağlı olarak yılda iki kez, ocak ve temmuz aylarında güncellenir. Dolayısıyla işten ayrıldığınız tarihteki güncel tavanın resmi kaynaklardan kontrol edilmesi gerekir.
Vergi ve süreç
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir, gelir vergisi uygulanmaz. İşveren ödemeyi yapmazsa işçi, önce arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. İşçilik alacaklarında zamanaşımı süreleri bulunduğundan haklarınızı süresi içinde takip etmeniz önemlidir.
Sıkça sorulan sorular
Kıdem tazminatı için kaç yıl çalışmak gerekir?
Kural olarak işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bir yıldan kısa çalışmalarda kıdem tazminatı doğmaz.
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Haklı bir sebebe dayanmayan istifada kıdem tazminatı alınamaz. Ancak ücretin ödenmemesi, mobbing veya çalışma şartlarının esaslı biçimde değiştirilmesi gibi kanunda sayılan haklı sebepler varsa işçi sözleşmeyi feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.
Kıdem tazminatı tavanı nedir?
Her yıl için ödenecek kıdem tazminatının aşamayacağı üst sınırdır. Tavan yılda iki kez güncellenir; güncel tutarı Hazine ve Maliye Bakanlığı veya SGK duyurularından öğrenebilirsiniz.
Emekli olarak ayrılırsam kıdem tazminatı alır mıyım?
Kanunda belirtilen emeklilik şartlarını sağlayarak (örneğin yaş şartı aranmaksızın, sigortalılık süresi ve prim gün sayısını doldurarak) işten ayrılan işçi kıdem tazminatına hak kazanabilir. Şartlar kişinin sigorta başlangıç tarihine göre değişir, bu nedenle ayrıntılı kontrol gerekir.
Kısaca
Kıdem tazminatı, çalışma süresi ve fesih sebebine göre belirlenen bir haktır. Hesaplama için ücret kalemlerinin ve güncel tavanın doğru belirlenmesi gerekir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez.
Kendi durumunuz için tahmini bir rakam görmek isterseniz kıdem tazminatı hesaplama aracını ve ihbar tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz; sonuçlar sonuç taahhüdü değildir.
İlgili okumalar
- İşten çıkarılınca arabuluculuk süreci nasıl işler?
- İhbar tazminatı hesaplama aracı
- İş hukuku çalışma alanı
İlgili çalışma alanı: İş Hukuku