Ticari faiz, günlük kullanımda çoğunlukla avans faizi olarak bilinir. Ticari işlerden doğan alacaklarda, faiz oranı sözleşmede belirlenmemişse veya temerrüt faizi söz konusuysa uygulanabilen ve oranı Merkez Bankası'nın avans işlemlerine uyguladığı faiz oranına göre belirlenen faizdir. Bu yazıda ticari faizin ne olduğu, yasal faizden farkı ve hesaplamanın temel mantığı genel hatlarıyla anlatılmaktadır.
Ticari faiz nedir?
Ticari faiz, 3095 sayılı Kanuna Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun çerçevesinde, ticari işlerde uygulanan faiz türüdür. Kanun, faiz oranının sözleşmede belirlenmediği durumlarda yasal faiz oranının uygulanacağını söyler; ticari işlerde ise Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı faiz oranı esas alınır. Bu oran Merkez Bankası'nın kararlarına göre zaman içinde değişir.
Ticari iş ne demektir?
Her alacak ticari değildir. Genel olarak tarafların ticari işletmesiyle ilgili işlemler ticari iş sayılır; Türk Ticaret Kanunu'na göre tacirlerin ticari işletmelerini ilgilendiren bütün işlemleri ticari işlerdir. Örneğin iki şirket arasındaki mal satışı, ticari işletmeye ait bir iş yerinin kirası veya bir ticari faturaya dayanan alacak bu kapsamda değerlendirilebilir. Bireyler arasındaki ya da ticari işletmeyle ilgisi olmayan borçlarda ise çoğunlukla yasal faiz uygulanır. Bir işin ticari olup olmadığı olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.
Ticari faiz ile yasal faiz arasındaki fark
- Yasal faiz: Kanunla belirlenen, sabit ve yıllık orandır. 31 Temmuz 2026'dan itibaren yıllık %31'dir (ayrıntı için yasal faiz yazımıza bakabilirsiniz).
- Ticari (avans) faiz: Merkez Bankası'nın avans işlemlerine uyguladığı orana bağlıdır ve değişkendir. Genellikle yasal faizden yüksek olur.
Hangi faizin uygulanacağı; işin ticari olup olmadığına, sözleşmede ayrı bir faiz hükmü bulunup bulunmadığına ve alacağın türüne göre değişir.
Avans faiz oranları zaman içinde nasıl değişti?
Aşağıdaki liste, Merkez Bankası avans faiz oranlarının yıllık yüzde olarak yaklaşık değişimini göstermektedir. Son üç kayıt (8 Mart 2025, 17 Eylül 2025 ve 20 Aralık 2025) Merkez Bankası'nın yayımladığı Reeskont ve Avans Faiz Oranları tablosuyla karşılaştırılmıştır (son kontrol: 19 Ekim 2026); daha eski oranlar ikincil kaynaklardan derlenmiştir.
- 31 Aralık 2022: yıllık %10,75
- 24 Haziran 2023: yıllık %16,75
- 1 Eylül 2023: yıllık %26,75
- 28 Eylül 2023: yıllık %31,75
- 1 Kasım 2023: yıllık %36,75
- 1 Aralık 2023: yıllık %41,75
- 23 Aralık 2023: yıllık %44,25
- 1 Nisan 2024: yıllık %51,75
- 28 Aralık 2024: yıllık %49,25
- 8 Mart 2025: yıllık %44,25
- 17 Eylül 2025: yıllık %42,25
- 20 Aralık 2025: yıllık %39,75
Görüldüğü gibi oran kısa sürede çok değişebilmektedir. Bu nedenle ticari faizde yalnızca bugünkü orana bakmak yeterli olmaz; alacağın doğduğu tarihten itibaren her dönemin kendi oranıyla hesaplama yapılması gerekir. Son kontrol tarihi itibarıyla 20 Aralık 2025'ten sonra yürürlüğe giren yeni bir avans faiz oranı bulunmamaktadır; ancak oran Merkez Bankası kararlarıyla değişebileceğinden hesaplama yapmadan önce güncel tabloyu kontrol etmeniz önerilir.
Ticari faiz nasıl hesaplanır?
Hesaplama mantığı yasal faizle aynıdır:
Faiz = Anapara × Yıllık oran × Gün sayısı ÷ 365
Oranın değiştiği dönemlerde gün sayısı oranlara göre bölünür ve her bölümün faizi ayrı hesaplanarak toplanır. Örneğin 200.000 TL'lik bir ticari alacağın, yıllık %39,75 oran uygulanan dönemde 60 gün gecikmesi hâlinde faiz tutarı kabaca 200.000 × 0,3975 × 60 ÷ 365 ≈ 13.068 TL olur. Gerçek bir dosyada ise gecikme birkaç oran değişikliğinin içinden geçtiği için hesabı elle yapmak zorlaşır; bu nedenle hesaplama aracı kullanmak işi kolaylaştırır.
Temerrüt faizi ve ticari faiz
Borçlu borcunu zamanında ödemezse temerrüt (gecikme) faizi işler. Ticari işlerde, sözleşmede ayrı bir oran yoksa temerrüt faizi de çoğunlukla avans faiz oranına göre hesaplanır. Sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılmışsa bu oran kanunun izin verdiği sınırlar içinde geçerli olabilir. Faizin başlangıç tarihi ve türü, icra takibinde veya dava dilekçesinde açıkça belirtilmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Ticari faiz oranı kaçtır?
Ticari faiz oranı sabit değildir; Merkez Bankası'nın avans işlemlerine uyguladığı orana göre zaman içinde değişir. Merkez Bankası tablosuna göre 20 Aralık 2025'ten itibaren yıllık %39,75'tir (son kontrol: 19 Ekim 2026). Oran değişebileceğinden güncel durumu Merkez Bankası'nın duyurularından kontrol etmeniz gerekir.
Ticari faiz ile avans faizi aynı şey midir?
Günlük kullanımda çoğunlukla aynı anlamda kullanılır. Ticari işlerde uygulanan faiz, Merkez Bankası'nın avans faiz oranına göre belirlendiği için "avans faizi" denir.
Ticari faiz her alacakta uygulanır mı?
Hayır. Ticari faiz, ticari işlerden doğan alacaklarda uygulanabilir. Ticari işletmeyle ilgisi olmayan borçlarda genellikle yasal faiz uygulanır. İşin niteliği somut olaya göre değerlendirilmelidir.
Faiz hesaplamasında hangi tarih esas alınır?
Faiz, alacağın vadesi geçtikten veya borçlu temerrüde düştükten sonra işlemeye başlar. Başlangıç tarihi alacağın türüne ve sözleşmeye göre değişir; bu nedenle dosyaya özel değerlendirme gerekir.
Kısaca
Ticari faiz, ticari işlerden doğan alacaklarda uygulanan, Merkez Bankası avans faiz oranına bağlı ve zamanla değişen bir faizdir. Doğru hesaplama için alacağın ticari olup olmadığının belirlenmesi, başlangıç tarihinin doğru alınması ve dönem dönem oranların uygulanması gerekir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez.
Kendi alacağınız için tahmini bir rakam görmek isterseniz faiz hesaplama aracını kullanabilirsiniz; sonuçlar tahmindir, sonuç taahhüdü değildir.
İlgili okumalar
İlgili çalışma alanı: Gayrimenkul Hukuku