Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları üzerinde yaptığı yazılı anlaşmadır. Mahkeme, anlaşmalı boşanma davasında bu protokole bakarak karar verir. Bu nedenle protokolün eksiksiz, açık ve uygulanabilir hazırlanması büyük önem taşır; eksik ya da dengesiz bir protokol sonradan yeni uyuşmazlıklara yol açabilir.
Anlaşmalı boşanmanın şartları
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre anlaşmalı boşanma için şu şartlar aranır:
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmelidir.
- Eşler, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaşmış olmalıdır.
- Hâkim, eşleri bizzat dinleyerek iradelerinin serbest olduğuna kanaat getirmelidir.
Protokolün noterde düzenlenmesi zorunlu değildir; esas olan eşlerin yazılı ve imzalı protokolü hâkim huzurunda kabul etmesidir.
Anlaşmalı boşanma protokolünde yer alan başlıca konular
Protokol genellikle şu başlıkları içerir:
- Velayet ve kişisel ilişki: Ortak çocuğun velayetinin kimde olacağı; diğer eşin çocukla hangi gün ve saatlerde görüşeceği, tatil ve bayram günlerinin nasıl paylaşılacağı.
- İştirak nafakası: Velayeti almayan eşin çocuk için ödeyeceği aylık katkı, ödeme günü ve zaman içinde artış esası.
- Yoksulluk nafakası ve tazminat: Taraflardan birinin lehine nafaka ya da maddi ve manevi tazminat talebi olup olmadığı; varsa tutarı veya bu haklardan vazgeçildiği.
- Mal paylaşımı: Evlilik süresince edinilen taşınmazların, araçların, eşyaların ve borçların nasıl paylaşılacağı.
Hâkim protokole neye bakar?
Hâkim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir. Özellikle çocuğun menfaatine aykırı gördüğü hükümlerde taraflara değişiklik önerebilir. Bu yüzden velayet ve kişisel ilişki düzenlemelerinin çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına uygun, uygulanabilir olması önemlidir.
Sık yapılan hatalar
- Mal paylaşımının belirsiz bırakılması: "Taşınmazlar eşit paylaşılacak" gibi genel ifadeler, tapu ve değer yönünden sonradan uyuşmazlık doğurabilir. Taşınmazın ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri yazılmalıdır.
- Nafaka hükümlerinin eksik yazılması: Artış oranı, ödeme günü ve banka hesabı gibi ayrıntılar belirsiz kalabilir.
- Çocukla görüşme düzeninin muğlak bırakılması: "Uygun zamanlarda görüşecek" ifadesi uygulamada tartışma çıkarır.
- Baskı altında imza: Hâkimin kanaati iradenin serbestliğine dayanır; istemeden atılan imza sonradan sorun yaratır.
Protokol hazırlarken pratik öneriler
Protokole geçmeden önce evlilik süresince edinilen mal ve borçların listesini çıkarmak, çocuğun okul ve sağlık giderlerini düşünmek ve gelir durumunu belgelendirmek işi kolaylaştırır. Her maddenin kimin, neyi, ne zaman yapacağını net biçimde yazması, ileride uygulama ve icra aşamasında da fayda sağlar.
Sıkça sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma kaç duruşmada biter?
Hâkimin tarafları dinlemesi için çoğu zaman tek duruşma yeterlidir. Ancak eksik belge ya da protokolde düzeltme gerektiğinde ek duruşma yapılabilir.
Protokol sonradan değiştirilebilir mi?
Kesinleşmiş karardaki bazı hükümler, örneğin nafakanın artırılması veya azaltılması ve velayetin değiştirilmesi, şartları varsa yeni dava ile gündeme getirilebilir. Diğer hükümler bakımından karar bağlayıcıdır; bu nedenle protokol imzalanmadan önce dikkatle değerlendirilmelidir.
Eşlerden biri duruşmaya gelmezse ne olur?
Anlaşmalı boşanmada hâkimin her iki eşi bizzat dinlemesi gerekir. Eşlerden biri duruşmaya katılmazsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Kısaca
Anlaşmalı boşanma kısa sürede sonuçlanabilir, ancak her olayın şartları farklıdır. Çocukların durumu, mali sonuçlar ve ileride doğabilecek sorunlar protokolde birlikte düşünülmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez.
İlgili okumalar
İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku