Nafaka, bir kişinin geçimini sağlamak amacıyla diğer taraf tarafından düzenli olarak ödenen paradır. Boşanma süreçlerinde en çok merak edilen konulardan biri olan nafaka türleri; ödemenin kime, ne zaman ve hangi gerekçeyle yapılacağına göre ayrılır. Bu yazıda Türk Medeni Kanunu'ndaki başlıca nafaka türleri genel hatlarıyla anlatılmaktadır.
Nafaka türleri nelerdir?
Aile hukukunda başlıca üç nafaka türü vardır:
- Tedbir nafakası: Boşanma davası sürerken, davanın sonuçlanmasını beklemeden ihtiyaç sahibi eş ve çocuklar için hükmedilen geçici nafakadır (TMK m. 169).
- Yoksulluk nafakası: Boşanma sonucunda yoksulluğa düşecek olan ve boşanmada diğer tarafa göre daha ağır kusurlu olmayan eş lehine hükmedilen nafakadır (TMK m. 175).
- İştirak nafakası: Velayeti almayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkı olarak ödediği nafakadır (TMK m. 182).
Bunların dışında, bakım ihtiyacı olan altsoy, üstsoy ve kardeşler için "yardım nafakası" da bulunmaktadır (TMK m. 364).
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Kanunda sabit bir tutar yoktur. Hâkim her olayda tarafların mali durumunu, ihtiyaçları ve yaşam şartlarını, çocuğun yaşı ve eğitim giderlerini birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Bu yüzden benzer görünen dosyalarda bile farklı tutarlar çıkabilir.
Nafaka artırılabilir mi, azaltılabilir mi?
Nafaka kararı kesinleştikten sonra da şartlar değişirse, tarafların mali durumundaki değişiklik veya geçim şartları nedeniyle artırma ya da azaltma talep edilebilir (TMK m. 176/4). Ayrıca kararlarda ya da protokolde nafakanın enflasyon veya TÜFE oranında yıllık artırılacağı hükmü yer alabilir; böyle bir hüküm yoksa artış için dava açılması gerekir.
Nafaka ne zaman kaldırılır?
Yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın evlenmesi, fiilen evliymiş gibi birlikte yaşaması, yoksulluğun ortadan kalkması veya alacaklının ölümü gibi hâllerde sona erebilir. İştirak nafakası ise çocuk ergin olduğunda sona erer; eğitimi devam eden ergin çocuk için talep edilirse ve şartlar varsa devam edebilir (TMK m. 328).
Not: Süresiz nafaka uygulaması kamuoyunda ve mevzuat çalışmalarında tartışılmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararları ve yargı paketi düzenlemeleri nedeniyle güncel hükümlerin yargı ve resmi kaynaklardan kontrol edilmesi gerekir.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafaka alacağı için icra takibi yapılabilir. Nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında, alacaklının talebi üzerine İcra ve İflas Kanunu uyarınca üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir. Nafakanın ödenmemesi ayrıca belirli şartlarda ceza yargılamasına da konu olabilir.
Sıkça sorulan sorular
Nafaka kaç yıl ödenir?
Tedbir nafakası dava süresince ödenir. Yoksulluk nafakası bakımından kanunda kesin bir süre yoktur; şartlar devam ettiği sürece ödeme sürer, şartlar ortadan kalkarsa kaldırılır. İştirak nafakası çocuğun bakım ve eğitim ihtiyacı devam ettiği sürece ödenir.
Nafaka alabilmek için kusursuz olmak gerekir mi?
Yoksulluk nafakasında kusur durumu önemlidir; boşanmada diğer taraftan daha ağır kusurlu olan eş yoksulluk nafakası isteyemez. Çocuk için iştirak nafakasında ise ebeveynlerin kusuru değil çocuğun ihtiyacı esastır.
Nafaka tutarı enflasyona göre artırılabilir mi?
Evet. Kararda veya protokolde artış oranı belirlenmişse buna göre uygulanır. Belirlenmemişse, şartlar değiştiği için artırım davası açılabilir.
Kısaca
Nafaka türleri farklı amaçlara hizmet eder ve her biri farklı şartlara bağlıdır. Hangi nafakanın talep edilebileceği, miktarı ve süresi her olayın şartlarına göre değişir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez.
İlgili okumalar
- Anlaşmalı boşanma protokolü: nelere dikkat edilir?
- Aile hukuku çalışma alanı
- Ankara'da boşanma avukatı
İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku