Yasal faiz, tarafların faiz oranını sözleşmeyle belirlemediği durumlarda bir borç üzerinden işletilen ve oranı kanunla belirlenen faizdir. Kira, alacak, tazminat ve ödenmeyen borç gibi pek çok uyuşmazlıkta karşımıza çıkar. Bu yazıda yasal faizin ne olduğu, oranının nasıl belirlendiği ve ticari (avans) faizden farkı genel hatlarıyla anlatılmaktadır.
Yasal faiz nedir, dayanağı nedir?
Yasal faiz, 3095 sayılı Kanuna Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 1. maddesinde düzenlenmiştir. Kanuna göre, sözleşmede faiz oranı belirtilmemişse ya da faiz ödeneceği kararlaştırılmış ama oran yazılmamışsa yasal faiz oranı uygulanır. Borçlunun borcunu zamanında ödememesi hâlinde ise temerrüt (gecikme) faizi gündeme gelir. Temerrüt faizi oranı, sözleşmede ayrıca belirlenmemişse yasal faiz oranına göre hesaplanır.
Güncel yasal faiz oranı kaçtır?
Yasal faiz oranı yıllık olarak ifade edilir ve zaman içinde değişmiştir:
- 1 Haziran 2024'e kadar: yıllık %9
- 1 Haziran 2024 – 30 Temmuz 2026: yıllık %24
- 31 Temmuz 2026'dan itibaren: yıllık %31
Son düzenlemeyle oran, bir önceki yılın 31 Aralık günü geçerli olan Merkez Bankası kısa vadeli reeskont oranına bağlı olarak belirlenmektedir. Bu nedenle oranın ilerleyen yıllarda değişebileceği unutulmamalıdır. Güncel oranın Resmî Gazete ve Merkez Bankası duyurularından teyit edilmesi gerekir.
Yasal faiz ile ticari (avans) faiz arasındaki fark
Her alacakta yasal faiz uygulanmaz. Ticari işlerde, yani tarafların ticari işletmesiyle ilgili işlemlerde, faiz oranı çoğu durumda Merkez Bankası'nın avans işlemlerine uyguladığı avans faiz oranına göre belirlenir. Avans faiz oranı genellikle yasal faiz oranından yüksektir ve Merkez Bankası'nın kararlarına göre değişir.
Özetle:
- Yasal faiz: Ticari olmayan, bireyler arasındaki borçlarda ve sözleşmede oran yazmıyorsa uygulanan sabit kanuni orandır.
- Ticari (avans) faiz: Ticari işlerden doğan alacaklarda uygulanabilen, Merkez Bankası avans oranına bağlı orandır.
Bir alacağa hangi faizin uygulanacağı, işin ticari olup olmadığına ve sözleşme hükümlerine bağlıdır; bu nedenle somut olayda ayrıca değerlendirme gerekir.
Faiz hangi tarihten itibaren işler?
Faizin başlangıç tarihi alacağın türüne göre değişir. Vadesi belli bir borçta vadenin geçmesiyle, vadesi belli olmayan borçlarda ise genellikle borçlunun ihtar edilmesiyle temerrüt oluşur ve faiz bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Dava veya icra takibinde talep edilen faizin türü ve başlangıç tarihi, dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Yasal faiz nasıl hesaplanır?
Temel mantık basittir: anapara, faiz oranı ve gün sayısı çarpılarak hesaplanır.
Faiz = Anapara × Yıllık oran × Gün sayısı ÷ 365
Örneğin 100.000 TL'lik bir alacağın, yıllık %24 oran uygulanan dönemde 30 gün gecikmesi hâlinde faiz tutarı kabaca 100.000 × 0,24 × 30 ÷ 365 = 1.972 TL olur. Gecikme süresince oran değişmişse, her dönem kendi oranıyla ayrı ayrı hesaplanır ve sonuçlar toplanır. Bu yüzden uzun süreli alacaklarda hesabı elle yapmak zorlaşır.
Sıkça sorulan sorular
Yasal faiz oranı nedir?
Yasal faiz oranı, 3095 sayılı Kanun kapsamında belirlenen ve sözleşmede faiz oranı yazılmadığında uygulanan yıllık orandır. 31 Temmuz 2026'dan itibaren yıllık %31'dir; ilerleyen dönemlerde değişebilir.
Yasal faiz ile temerrüt faizi aynı şey midir?
Aynı değildir. Yasal faiz, oran yazılmayan faiz alacaklarına uygulanan orandır. Temerrüt faizi ise borcun zamanında ödenmemesi nedeniyle işleyen gecikme faizidir. Sözleşmede ayrıca bir oran yoksa temerrüt faizi yasal faiz oranına göre hesaplanır.
Ticari faiz ne zaman uygulanır?
Ticari işlerden doğan alacaklarda, sözleşmede başka bir oran belirlenmemişse genellikle Merkez Bankası avans faiz oranı uygulanır. İşin ticari sayılıp sayılmayacağı olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Faiz için dava açmak gerekir mi?
Faiz çoğu zaman anaparaya bağlı fer'i bir alacaktır ve anaparayla birlikte icra takibi veya dava yoluyla talep edilebilir. Hangi yolun uygun olduğu alacağın niteliğine göre değişir.
Kısaca
Yasal faiz, oranı kanunla belirlenen ve yılda bir kez güncellenebilen bir faizdir; ticari işlerde ise çoğunlukla avans faizi esas alınır. Doğru oranın seçilmesi ve dönem değişikliklerinin hesaba katılması önemlidir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez.
Kendi alacağınız için tahmini bir rakam görmek isterseniz yasal faiz hesaplama aracını kullanabilirsiniz; sonuçlar tahmindir, sonuç taahhüdü değildir.
İlgili okumalar
İlgili çalışma alanı: Gayrimenkul Hukuku